Sincan Fatih Sanayi Sitesi’nde bir torna atölyesinin sahibi telefonda “Motor yeni, şalter yeni, ama her sabah ilk çalıştırmada atıyor” dedi. Gittim, baktım; motor da şalter de sağlamdı. Sorun, motora ev tipi bir sigorta takılmış olmasıydı. Otuz yılı aşkın sürede fabrikalarda, şantiyelerde, atölyelerde bu hatayı çok gördüm. Oto tamir, torna ve kaynak atölyelerinin yan yana olduğu Fatih’te de en sık karşılaştığım arızalardan biri bu.
Motor kalkarken neden bu kadar akım çeker?
Asenkron motor dururken çalıştırıldığında, ilk bir iki saniye boyunca normal çalışma akımının birkaç katını çeker. Doğrudan yol verilen motorlarda bu, etiket akımının beş ila yedi katına kadar çıkabilir. Motor devrini alınca akım normale döner. Yani motor arızalı değildir, sadece kalkarken herkes gibi zorlanır.
Ev tiplerinde sık kullanılan B eğrili sigortalar bu kısa süreli yüksek akımı kısa devre sanıp hattı keser. Sabah soğukta, yağ koyulaşmışken ya da kompresör tankı dolu haldeyken kalkış daha zorlaşır, sigorta da daha sık atar. “Her sabah ilk çalıştırmada atıyor” şikayetinin arkasında çoğu zaman bu vardır.
Doğru koruma nasıl seçilir?
Motor hattında korumayı motorun etiketine göre seçiyoruz. Küçük ve orta güçlü motorlarda en doğru çözüm motor koruma şalteridir. Bu şalter hem kısa devreye hem de aşırı yüke karşı korur, ayar değeri motorun etiket akımına göre yapılır. Kalkış akımına izin verir ama motor uzun süre zorlanırsa keser.
- Motor etiketindeki akım ve güç değeri okunur; tahminle şalter seçilmez.
- Motor koruma şalterinin ayarı etiket akımına getirilir.
- Sigorta kullanılacaksa motor yüküne uygun eğrili sigorta seçilir; ev tipi B eğrisi motor hattına uygun değildir.
- Kablo kesiti hem akıma hem de hattın uzunluğuna göre hesaplanır.
Büyük motorlarda yıldız-üçgen ya da soft starter
Motor büyüdükçe kalkış akımı sadece şalteri değil, bütün atölyeyi etkiler. Kompresör kalkarken ışıkların bir an kısılması, aynı hattaki kaynak makinesinin teklemesi bunun işaretidir. Bu motorlarda yıldız-üçgen yol verme ya da soft starter kullanıyoruz; ikisi de kalkış akımını düşürür, hem motoru hem hattı rahatlatır.
Hangisinin uygun olduğuna motorun gücüne, yükün cinsine ve atölyenin abone gücüne bakarak karar veriyoruz. Kumanda panosunu buna göre kurup her elemanı etiketliyoruz; atölye sahibi bir sonraki arızada hangi elemana bakacağını biliyor.
Kablo ince, hat uzunsa ne olur?
Fatih Sanayi Sitesi’ndeki bazı atölyelerde motor, panodan epey uzakta, atölyenin arka tarafında duruyor. Uzun ve ince bir kabloda gerilim düşer; motor kalkarken ihtiyaç duyduğu gerilimi alamaz, daha uzun süre yüksek akım çeker ve koruma bu kez haklı olarak atar. Kabloyu ısınır halde bulduğumuz atölyeler oldu.
Bu durumda şalteri büyütmek çözüm değil, tehlikedir. Kablo kesitini hattın uzunluğuna göre yeniden hesaplıyor, gerekirse motorun yanına ayrı bir tali pano koyuyoruz.
Fatih’te atölyelere nasıl çalışıyoruz?
Önce motorun etiketine, panodaki korumaya ve kabloya bakıyor, kalkış anında akımı pens ampermetreyle ölçüyoruz. Ölçüm, sorunun motorda mı, korumada mı, hatta mı olduğunu net gösteriyor. Atölyenin çalışma düzenini bozmamak için işi öğle arasına ya da mesai sonrasına planlayabiliyoruz.
Elektrikçi Sezer Usta olarak Fatih Sanayi Sitesi dahil Sincan’ın tamamına ve Ankara geneline aynı gün çıkıyoruz. Haftanın 7 günü 08:00–23:00 arası 0542 403 36 22’den bize ulaşabilirsiniz. Keşif sonrası net fiyatı söylüyor, onayınızla işe başlıyoruz.